Jedno z najczęściej przywoływanych badań nad motywami zdrady objęło 495 osób, które deklarowały własne doświadczenie niewierności. Analiza przeprowadzona przez badaczy związanych między innymi z University of Maryland i Kinsey Institute wyodrębniła osiem odrębnych grup motywacji. Wyniki pokazują, że proste wyjaśnienie w rodzaju „zdradził, więc nie kochał” nie opisuje wszystkich przypadków.
Nie istnieje przy tym uniwersalna kolejność powodów zdrady obowiązująca wszystkie pary. Badania prowadzone na różnych grupach wskazują odmienne zależności. Poniższy ranking porządkuje najważniejsze i powtarzające się w literaturze naukowej motywy, a nie tworzy nieistniejącej statystyki dla wszystkich Polaków.
SPIS TREŚCI:
- Brak bliskości i poczucie zaniedbania należą do najważniejszych motywów zdrady
- Niskie zaangażowanie w związek może współistnieć z deklarowaną miłością
- Złość na partnera może stać się motywem działania odwetowego
- Niezaspokojone potrzeby intymne i poszukiwanie różnorodności zwiększają ryzyko
- Potrzeba potwierdzenia własnej atrakcyjności może prowadzić poza związek
- Okazja, stres i impulsywna decyzja tworzą odrębną kategorię zdrady
- Miłość i zdrada mogą występować jednocześnie, ale nie znoszą odpowiedzialności
- Sygnały kryzysu nie są automatycznie dowodem niewierności
- FAQ
Brak bliskości i poczucie zaniedbania należą do najważniejszych motywów zdrady
W badaniu Davida Seltermana, Justina Garcii i Irene Tsapelas wyodrębniono między innymi brak miłości oraz zaniedbanie jako dwa oddzielne motywy niewierności. Nie są one tożsame. Osoba może uważać, że uczucie do partnera osłabło, ale może też nadal deklarować miłość i jednocześnie odczuwać brak zainteresowania, czułości lub emocjonalnego kontaktu.
Motyw zaniedbania odnosi się przede wszystkim do poczucia, że ważne potrzeby emocjonalne nie są w relacji zaspokajane. Nie oznacza to automatycznie, że partner rzeczywiście dopuścił się zaniedbania. Badania opisują motywację osoby zdradzającej, czyli jej własną ocenę sytuacji.
To rozróżnienie jest ważne. Przyczyna podawana przez osobę niewierną nie jest tym samym co usprawiedliwienie jej działania. Dwie osoby mogą przeżywać ten sam kryzys, ale podejmować zupełnie inne decyzje.
Badania Seltermana i współpracowników wykazały również, że motywy związane z brakiem miłości i zaniedbaniem wiązały się z większym zaangażowaniem emocjonalnym w relację pozazwiązkową. Takie romanse częściej miały cechy wykraczające poza pojedyncze zdarzenie.
Z tego powodu warto odróżniać niewierność fizyczną od sytuacji, w której rozwija się trwała więź z inną osobą. Szerzej problem opisuje materiał o tym, jak rozpoznać zdradę emocjonalną w małżeństwie.
1. Poczucie zaniedbania emocjonalnego
Poczucie bycia nieważnym dla partnera może sprzyjać poszukiwaniu zainteresowania poza związkiem. Mechanizm może obejmować brak poczucia bliskości, mało wspólnego czasu albo przekonanie, że druga osoba nie reaguje na potrzeby partnera.
Związek pomiędzy niską bliskością a zachowaniami związanymi z niewiernością pojawia się także w innych badaniach, choć zależność nie oznacza, że zaniedbanie automatycznie prowadzi do zdrady. Decyzja o przekroczeniu ustalonych granic pozostaje zachowaniem konkretnej osoby.
2. Poczucie, że uczucie w związku osłabło
Brak miłości był w badaniach analizowany jako odrębny motyw. Może dotyczyć zarówno przekonania o wygaśnięciu własnego uczucia, jak i doświadczenia niedostatku bliskości ze strony partnera.
Taki przypadek szczególnie dobrze pokazuje, dlaczego samo pytanie o miłość nie wystarcza do oceny trwałości relacji. Uczucia mogą współistnieć z niezadowoleniem, ambiwalencją albo obniżonym zaangażowaniem.
Niskie zaangażowanie w związek może współistnieć z deklarowaną miłością
3. Słabsze poczucie zobowiązania wobec relacji
Jedną z ośmiu kategorii wyodrębnionych przez badaczy było niskie zaangażowanie. Chodzi o sytuację, w której osoba pozostaje w związku, ale nie identyfikuje się już w takim samym stopniu z zasadą wyłączności albo przyszłością relacji.
Miłość i zaangażowanie nie są identycznymi pojęciami psychologicznymi. Człowiek może deklarować silne uczucia do partnera, a jednocześnie być mniej zdecydowany na utrzymanie relacji, chronienie jej granic lub budowanie wspólnej przyszłości.
Badania dotyczące niewierności wskazują, że poziom zaangażowania ma znaczenie dla zachowań wobec potencjalnych alternatywnych partnerów. Im słabsza więź z zasadami istniejącej relacji, tym mniej skuteczna może być bariera chroniąca przed przekroczeniem jej granic.
W badaniu dotyczącym doświadczeń podczas romansów motywy związane ze złością i niskim zaangażowaniem wiązały się także z większym prawdopodobieństwem rozpadu podstawowej relacji po zdradzie.
| Motyw wskazywany w badaniach | Na czym polega | Czy wymaga braku miłości do partnera |
|---|---|---|
| Zaniedbanie | Poczucie braku uwagi, bliskości lub zainteresowania | Nie |
| Brak miłości | Osłabienie lub utrata romantycznego uczucia | Może bezpośrednio dotyczyć osłabienia uczucia |
| Niskie zaangażowanie | Słabsze przywiązanie do trwałości i zasad relacji | Nie |
| Złość | Reakcja na konflikt lub zachowanie partnera | Nie |
| Potrzeba podniesienia samooceny | Poszukiwanie potwierdzenia własnej atrakcyjności lub wartości | Nie |
| Potrzeba różnorodności | Poszukiwanie nowych doświadczeń poza stałą relacją | Nie |
| Potrzeby intymne | Pragnienie większej aktywności intymnej | Nie |
| Okoliczności sytuacyjne | Impulsywna decyzja związana z konkretną sytuacją | Nie |
Złość na partnera może stać się motywem działania odwetowego
4. Złość, konflikt i chęć odwetu
Złość pojawia się w badaniach jako samodzielna kategoria motywacji. Może być reakcją na konflikt, wcześniejsze zranienie albo zachowanie partnera ocenione jako niesprawiedliwe.
W niektórych przypadkach niewierność może więc pełnić funkcję odwetu. Dotyczy to także sytuacji, gdy jedna osoba próbuje odpowiedzieć podobnym zachowaniem na wcześniejsze przekroczenie granic przez drugą stronę.
Złość wyjaśnia motywację, ale nie przenosi odpowiedzialności za zdradę na partnera. To szczególnie ważne w ocenie relacji, ponieważ przedstawianie własnego zachowania jako działania wymuszonego przez drugą osobę może zacierać różnicę między przyczyną konfliktu a decyzją o zdradzie.
Nie każdy konflikt oznacza niewierność. Nie każda zmiana zachowania jest również dowodem romansu. Przy analizowaniu sytuacji warto oddzielać potwierdzone fakty od interpretacji, podobnie jak przy ocenie sygnałów najczęściej kojarzonych ze zdradą partnera.
Niezaspokojone potrzeby intymne i poszukiwanie różnorodności zwiększają ryzyko
5. Rozbieżność potrzeb intymnych
Pragnienie większej częstotliwości kontaktów intymnych zostało wyodrębnione jako kolejna motywacja niewierności. Nie jest ono tym samym co brak uczuć. Partner może być przywiązany do związku i jednocześnie odczuwać niezadowolenie z jednego z jego obszarów.
Nie daje to jednak podstaw do przyjęcia, że niedopasowanie potrzeb prowadzi nieuchronnie do romansu. Ogromna liczba par radzi sobie z różnicami bez przekraczania ustalonych granic relacji.
Badania pokazują raczej, że niewierność jest zjawiskiem wieloczynnikowym, a jeden deficyt w związku nie pozwala przewidzieć zachowania konkretnej osoby.
6. Poszukiwanie nowych doświadczeń
Oddzielną kategorią była potrzeba różnorodności. Może występować także wtedy, gdy podstawowy związek jest dla danej osoby ważny.
Badacze wskazali związki między podejściem do niezobowiązujących relacji a motywacją opartą na poszukiwaniu różnorodności. Jest to przykład czynnika, który może wynikać bardziej z indywidualnych preferencji danej osoby niż z jakości jej aktualnego związku.
To kolejny argument przeciwko prostemu założeniu, że osoba zdradzona musiała czegoś nie zapewniać. Część motywów leży po stronie osoby przekraczającej granice relacji.
Potrzeba potwierdzenia własnej atrakcyjności może prowadzić poza związek
7. Samoocena i potrzeba zewnętrznego potwierdzenia
W badaniu Seltermana i współpracowników wyodrębniono motyw związany z samooceną. Obejmuje on zachowania podejmowane po to, by poczuć się bardziej atrakcyjnym, wartościowym albo pożądanym przez innych.
W takim przypadku zdrada może mieć więcej wspólnego z potrzebą potwierdzenia własnej wartości niż z oceną partnera lub całego związku. Osoba może otrzymywać wsparcie w relacji, a mimo to poszukiwać dodatkowego potwierdzenia na zewnątrz.
Mechanizm jest istotny również dlatego, że nie da się go naprawić samym zwiększeniem kontroli nad partnerem. Próby ciągłego sprawdzania telefonu, wiadomości czy aktywności w sieci nie rozwiązują przyczyny zachowania.
Nadmierna kontrola może też prowadzić do kolejnych problemów w relacji. Warto znać różnicę między ustalaniem faktów a zachowaniem, które zaczyna naruszać granice drugiej osoby. Powiązanym zagadnieniem jest rozpoznawanie manipulacji emocjonalnej w związku.
Okazja, stres i impulsywna decyzja tworzą odrębną kategorię zdrady
8. Czynniki sytuacyjne i chwilowe osłabienie kontroli
Ostatnią z ośmiu głównych kategorii opisanych przez badaczy są czynniki sytuacyjne. Dotyczą przypadków, w których ważną rolę odgrywa konkretna okoliczność, a nie długotrwały kryzys podstawowej relacji.
W kwestionariuszu wykorzystanym w badaniach uwzględniano między innymi stres i sytuacje związane z osłabieniem oceny własnego zachowania. Nie oznacza to, że okoliczności zdejmują odpowiedzialność z osoby niewiernej.
Badania nad przebiegiem romansów wskazały, że zdrady motywowane czynnikami sytuacyjnymi miały przeciętnie inny charakter niż te związane z brakiem miłości, zaniedbaniem czy niskim zaangażowaniem. Częściej były krótsze i słabiej powiązane z trwałym zaangażowaniem w drugą osobę.
Ta różnica ma znaczenie dla pytania zawartego w tytule. Osoba może nadal kochać partnera, a mimo to podjąć decyzję sprzeczną z zasadami związku. Taka sytuacja nie zmienia faktu, że doszło do naruszenia zaufania.
| Charakter motywacji | Przykładowa kategoria badawcza | Związek z podstawową relacją |
|---|---|---|
| Relacyjna | Brak miłości | Bezpośrednio dotyczy uczuć wobec partnera |
| Relacyjna | Zaniedbanie | Dotyczy poczucia braku bliskości lub zainteresowania |
| Relacyjna | Złość | Może wynikać z konfliktu z partnerem |
| Indywidualna | Samoocena | Może dotyczyć przede wszystkim potrzeb osoby zdradzającej |
| Indywidualna | Różnorodność | Nie musi oznaczać braku uczuć do stałego partnera |
| Sytuacyjna | Konkretne okoliczności | Może wystąpić bez trwałego kryzysu relacji |
Miłość i zdrada mogą występować jednocześnie, ale nie znoszą odpowiedzialności
Pytanie, jak można zdradzić kogoś, kogo się kocha, wynika z założenia, że uczucie automatycznie kontroluje wszystkie zachowania. Badania psychologiczne pokazują bardziej złożony obraz.
Emocjonalne przywiązanie, zaangażowanie, potrzeby osobiste, kontrola impulsów i zasady dotyczące relacji nie są jednym mechanizmem. Mogą działać w różnych kierunkach.
Deklaracja miłości po zdradzie może być prawdziwa, ale sama w sobie nie wyjaśnia powodów niewierności i nie odbudowuje utraconego zaufania. Do oceny sytuacji potrzebne są zachowania, odpowiedzialność za decyzję oraz odpowiedź na pytanie, czy osoba niewierna chce respektować granice związku w przyszłości.
Istotnych danych dostarcza także badanie podłużne 484 osób przechodzących przez dwa kolejne związki. Osoby, które deklarowały kontakty poza relacją w pierwszym związku, były około trzykrotnie bardziej skłonne zgłaszać takie zachowanie również w następnym związku. Wynik opisuje zwiększone prawdopodobieństwo w badanej grupie, a nie nieuchronny los konkretnej osoby.
Dlatego popularne powiedzenie sugerujące, że osoba zdradzająca zawsze będzie zdradzać, jest zbyt kategoryczne. Historia niewierności jest czynnikiem ryzyka. Nie stanowi jednak pewnej prognozy zachowania jednostki.
Sygnały kryzysu nie są automatycznie dowodem niewierności
Zmiana zachowania partnera bywa interpretowana jako potwierdzenie zdrady jeszcze przed ustaleniem faktów. To ryzykowny skrót. Większa potrzeba prywatności, mniejsza rozmowność, stres albo zmiana codziennej rutyny mogą mieć wiele przyczyn.
Nie istnieje pojedynczy objaw psychologiczny ani zachowanie, które samo w sobie potwierdza zdradę. Nawet zestaw kilku sygnałów może świadczyć o kryzysie, a nie o romansie.
Dotyczy to również telefonu. Nagła ochrona urządzenia może wzbudzać niepokój, ale sama nie dowodzi niewierności. Materiał o tym, czy telefon lub zachowanie partnera może wskazywać na niewierność, pokazuje różnicę między poszlaką a faktem.
Po potwierdzonej zdradzie problemem staje się z kolei reakcja osoby zdradzonej. Badania i praktyka kliniczna opisują silny stres, obniżenie poczucia bezpieczeństwa, problemy ze snem oraz uporczywe analizowanie wydarzeń. Więcej informacji zawiera materiał o tym, jak organizm może reagować na stres po zdradzie.
Co warto rozdzielić po odkryciu zdrady
- Najpierw należy oddzielić potwierdzone fakty od podejrzeń i interpretacji.
- Trzeba rozróżnić powód podawany przez osobę niewierną od odpowiedzialności za jej decyzję.
- Warto ustalić, czy niewierność była jednorazowym zdarzeniem czy dłuższą relacją.
- Należy ocenić, czy osoba zdradzająca nadal utrzymuje kontakt z drugą osobą.
- Trzeba ustalić, czy obie strony chcą kontynuować związek.
- Dopiero później można podejmować decyzje dotyczące odbudowy relacji lub rozstania.
Nie każda para po zdradzie podejmuje tę samą decyzję. Część związków się rozpada. Inne próbują odbudować zaufanie. W badaniach dotyczących par pozostających razem powtarzają się takie zagadnienia jak przeprosiny, odbudowa zaufania, wsparcie społeczne i terapia.
Pomoc specjalisty może odbywać się indywidualnie albo wspólnie. Wybór zależy od sytuacji i celów zainteresowanych osób. Osobnym tematem jest różnica między terapią par i terapią indywidualną po zdradzie.
Najważniejsze ustalenia
- Zdrada nie jest automatycznym dowodem całkowitego braku miłości do partnera.
- Badanie 495 osób wyodrębniło osiem odrębnych motywów niewierności.
- Do motywów należą złość, brak miłości, niskie zaangażowanie, zaniedbanie, samoocena, potrzeby intymne, różnorodność i czynniki sytuacyjne.
- Nie wszystkie przyczyny zdrady wynikają z problemów podstawowego związku.
- Część motywów dotyczy przede wszystkim cech i potrzeb osoby niewiernej.
- Motywacja nie jest usprawiedliwieniem dla przekroczenia granic związku.
- Romanse wynikające z różnych motywów mogą mieć odmienny przebieg i trwałość.
- Historia zdrady zwiększała prawdopodobieństwo niewierności w kolejnym związku w badaniu podłużnym.
- Żaden pojedynczy sygnał zachowania partnera nie potwierdza niewierności.
- Po zdradzie możliwe jest zarówno rozstanie, jak i próba odbudowania relacji.
FAQ
Czy można zdradzić partnera i nadal go kochać?
Takie połączenie jest możliwe, ponieważ badania wskazują wiele motywów zdrady niezwiązanych bezpośrednio z utratą miłości. Należą do nich między innymi złość, niskie zaangażowanie, potrzeba potwierdzenia własnej wartości, poszukiwanie różnorodności i czynniki sytuacyjne. Deklarowana miłość nie usuwa jednak odpowiedzialności za niewierność.
Jaki jest najczęstszy powód zdrady?
Nie ma jednej wiarygodnej odpowiedzi obowiązującej wszystkie populacje i rodzaje związków. Badania wyróżniają kilka powtarzających się motywów. Ich znaczenie zależy od badanej grupy, rodzaju relacji i sposobu definiowania niewierności.
Czy brak bliskości w związku prowadzi do zdrady?
Nie. Poczucie zaniedbania i brak bliskości występują w badaniach jako motywy zdrady, ale nie oznacza to związku przyczynowego w każdym przypadku. Większość problemów w relacji można przeżywać bez przekraczania ustalonych granic.
Czy osoba, która raz zdradziła, zawsze zrobi to ponownie?
Nie można tak stwierdzić. Badanie podłużne wykazało jednak, że osoby zgłaszające niewierność w jednym związku były około trzykrotnie bardziej skłonne zgłosić ją również w kolejnym. Jest to zależność statystyczna, a nie pewna prognoza zachowania konkretnej osoby.
Czy zdrada zawsze oznacza koniec związku?
Nie. Część relacji kończy się po ujawnieniu niewierności, a część trwa dalej. Badania nad parami pozostającymi razem wskazują na znaczenie odbudowy zaufania, odpowiedzialności, wsparcia oraz decyzji obu partnerów dotyczącej dalszego związku.
Czy można rozpoznać zdradę po zachowaniu partnera?
Nie istnieje zachowanie, które samo w sobie potwierdza niewierność. Zmiana rutyny, dystans emocjonalny, ochrona telefonu lub rzadszy kontakt mogą budzić podejrzenia, ale mogą mieć także inne przyczyny.
Źródła informacji: David Selterman, Justin Garcia i Irene Tsapelas, The Journal of Sex Research, University of Maryland, Kinsey Institute, PubMed, National Library of Medicine, badanie Motivations for Extradyadic Infidelity Revisited, badanie What Do People Do, Say, and Feel When They Have Affairs, badanie Once a Cheater, Always a Cheater? Serial Infidelity Across Subsequent Relationships, przegląd Love and Infidelity – Causes and Consequences.
