Spis treści:
- Czym dokładnie jest choroba lokomocyjna?
- Skąd bierze się choroba lokomocyjna? Wyjaśnia teoria konfliktu sensorycznego
- Kto jest bardziej narażony na chorobę lokomocyjną?
- Jakie ruchy wywołują objawy, a jakie nie?
- Jak łagodzić objawy choroby lokomocyjnej?
Czym dokładnie jest choroba lokomocyjna?
Choroba lokomocyjna to szerokie pojęcie obejmujące różne formy dolegliwości, takie jak choroba morska, powietrzna czy samochodowa. Jak wyjaśnia prof. John Golding z Uniwersytetu Westminster w Londynie, nie trzeba się przemieszczać, aby odczuć objawy. Czasami wystarczy tylko bodziec wizualny - jak w przypadku pierwszych pokazów filmowych braci Lumière w 1895 roku, gdy widzowie zaczęli odczuwać zawroty głowy i mdłości.
Objawy choroby lokomocyjnej to m.in. nudności, wymioty, odbijanie, senność, zawroty głowy, bóle głowy i zaburzenia widzenia. Występują, gdy dochodzi do konfliktu między różnymi systemami zmysłowymi organizmu.
Skąd bierze się choroba lokomocyjna? Wyjaśnia teoria konfliktu sensorycznego
Najczęściej przytaczaną przyczyną choroby lokomocyjnej jest tzw. teoria konfliktu sensorycznego. Mózg otrzymuje informacje o ruchu ciała z trzech źródeł:
- wzroku (bodźce wizualne),
- układu przedsionkowego w uchu wewnętrznym (równowaga),
- propriocepcji (czucie głębokie, pozycja ciała w przestrzeni).
Gdy dane z tych trzech źródeł nie zgadzają się ze sobą, mózg wprowadza organizm w stan dezorientacji. Przykładem może być czytanie książki w samochodzie - wzrok widzi statyczny tekst, ale układ przedsionkowy czuje ruch pojazdu. To napięcie neurologiczne wywołuje mdłości i zawroty głowy.
Podobna sytuacja występuje przy korzystaniu z gogli rzeczywistości wirtualnej, kiedy ciało pozostaje nieruchome, ale oczy przekazują informację o dynamicznym ruchu.
Kto jest bardziej narażony na chorobę lokomocyjną?
Niektóre osoby są bardziej podatne na chorobę lokomocyjną niż inne. Jak wskazuje dr. Behrang Keshavarz z Instytutu Badań Kite w Toronto, istnieje kilka czynników zwiększających ryzyko:
- Wiek - choroba osiąga szczytową częstość występowania między 8. a 12. rokiem życia.
- Płeć - osoby przypisane do płci żeńskiej częściej doświadczają objawów choroby lokomocyjnej.
- Geny - predyspozycja do choroby może być dziedziczna w 50-70%.
- Zdolności adaptacyjne - niektórzy szybciej uczą się nowych ruchów i lepiej przystosowują się do nietypowych warunków.
Jakie ruchy wywołują objawy, a jakie nie?
Jednym z mitów na temat choroby lokomocyjnej jest przekonanie, że silniejszy ruch wywołuje silniejszą reakcję. W rzeczywistości to wolniejsze, rytmiczne ruchy - takie jak kołysanie statku czy autobusu - częściej wywołują objawy.
Jazda konna, mimo intensywnych drgań, nie wywołuje ich tak często, ponieważ jest to ruch o wyższej częstotliwości.
Jak łagodzić objawy choroby lokomocyjnej?
Istnieją dwa główne podejścia do radzenia sobie z chorobą lokomocyjną: behawioralne i farmakologiczne.
Metody behawioralne obejmują:
- zajęcie miejsca z przodu pojazdu,
- patrzenie na horyzont,
- unikanie ekranów i czytania,
- dostęp do świeżego powietrza i przyjemnych zapachów,
- słuchanie muzyki,
- naśladowanie ruchów kierowcy, co ułatwia mózgowi przewidywanie zmian kierunku.
Dr. Keshavarz zaleca również stosowanie imbiru, który ma naturalne działanie przeciwwymiotne.
Rozwiązania farmakologiczne obejmują:
- leki przeciwwymiotne dostępne bez recepty (często powodujące senność),
- plastry transdermalne, np. ze skopolaminą, działające do 3 dni, wymagające 6-10 godzin na aktywację.
Leki należy przyjmować przed wystąpieniem objawów, ponieważ w trakcie choroby żołądek przestaje opróżniać swoją zawartość, co ogranicza wchłanianie leków.
Najskuteczniejszą metodą, choć czasochłonną, jest habituacja:
- systematyczne narażanie się na bodźce wywołujące objawy,
- metoda wykorzystywana m.in. w szkoleniu pilotów brytyjskich sił powietrznych.
Metoda ta nie powoduje skutków ubocznych, ale wymaga czasu i jest specyficzna dla danego typu ruchu.
Gdy inne metody zawiodą, najprostszym rozwiązaniem jest unikanie sytuacji, które wywołują chorobę lokomocyjną.
Przypisy:
John Golding - Profesor psychologii stosowanej na Uniwersytecie Westminster w Londynie. Jest ekspertem w dziedzinie choroby lokomocyjnej, zwłaszcza w kontekście lotnictwa i technologii symulacyjnych. Współpracował m.in. z Królewskimi Siłami Powietrznymi Wielkiej Brytanii.
Uniwersytet Westminster (ang. University of Westminster) to publiczna uczelnia wyższa z siedzibą w Londynie, założona w 1838 roku jako Królewski Instytut Politechniczny. Jest jedną z najstarszych instytucji edukacyjnych tego typu w Wielkiej Brytanii. Uczelnia oferuje szeroki zakres kierunków, w tym nauki społeczne, psychologię, media, sztukę, nauki ścisłe i biznes. Uniwersytet znany jest z badań stosowanych oraz silnych powiązań z przemysłem i sektorem publicznym, a jego kadra akademicka często uczestniczy w międzynarodowych projektach badawczych.
Behrang Keshavarz - Psycholog i starszy naukowiec w Instytucie Badań Kite w Toronto oraz wykładowca na Uniwersytecie Metropolitalnym w Toronto. Specjalizuje się w badaniach nad chorobą lokomocyjną i postrzeganiem ruchu, w tym w kontekście rzeczywistości wirtualnej.
Instytut Badań Kite (ang. KITE Research Institute) to jednostka badawcza będąca częścią sieci opieki zdrowotnej University Health Network w Toronto, Kanada. Instytut specjalizuje się w interdyscyplinarnych badaniach nad zdrowiem osób starszych, rehabilitacją, biomechaniką oraz nowoczesnymi technologiami wspierającymi medycynę i opiekę zdrowotną. Prowadzi również badania nad percepcją ruchu i chorobą lokomocyjną.
Safia Debar - Lekarka medycyny rodzinnej oraz specjalistka medycyny stylu życia i zdrowia korporacyjnego w placówce Mayo Clinic Healthcare w Londynie. Zajmuje się m.in. zdrowiem psychicznym i fizycznym pracowników oraz wpływem stresu i stylu życia na funkcjonowanie organizmu.
Źródło: The Guardian
